Veel mensen denken dat verandering niet lukt omdat ze niet sterk genoeg zijn, niet genoeg hun best doen of simpelweg anders moeten denken. Ze voelen frustratie over zichzelf en raken verstrikt in zelfkritiek: “Waarom lukt het me niet om dit vol te houden?” Maar wat als jouw blokkade geen gebrek aan motivatie is, en ook geen mindset probleem?
Wat we vaak het saboterende brein noemen, is in werkelijkheid een brein dat ooit heeft geleerd dat het leven onveilig was. Het is geen tegenstander, maar een beschermingsmechanisme dat ontstond in een periode waarin je geen andere keuze had dan aanpassen om te overleven.
Wanneer je als kind structureel te weinig kreeg van wat je nodig had, bijvoorbeeld emotionele afstemming, onvoorwaardelijk jezelf mogen zijn, veiligheid, erkenning of steun, schakelde je zenuwstelsel van de rustmodus over naar de overlevingsmodus. Want wanneer de hechting in gevaar komt, komt ook je overleving in gevaar.
Vanaf dat moment leerde je lichaam iets fundamenteels: wanneer ik mijn authentieke zelf ben, ben ik niet veilig. Want jouw authentieke zelf werd afgewezen en zorgde ervoor dat de verbinding met je ouders wegviel. En dus begon je jezelf onbewust te vormen naar wat wél veilig voelde: je aangepaste zelf. Je paste je aan, hield delen van jezelf in, werd sterker dan je eigenlijk kon dragen en ontwikkelde patronen die je hielpen om de verbinding met je ouders (en daarmee je overleving) te behouden.
Deze patronen zijn wat we later in het leven herkennen als perfectionisme, pleasen, conflictvermijding, altijd doorgaan, jezelf klein houden of voortdurend zoeken naar bevestiging. Ze lijken misschien op persoonlijkheid, maar in werkelijkheid zijn het overlevingsstrategieën die diep in je zenuwstelsel verankerd liggen.
Het saboterende brein zorgt ervoor dat deze patronen actief blijven, ook wanneer ze je inmiddels uitputten. Voor je zenuwstelsel voelt het bekende veiliger dan het gezonde. Verandering betekent namelijk onbekend terrein, en onbekend wordt door het lichaam geïnterpreteerd als gevaar voor je overleving. Door je patronen ook te blijven uitvoeren, vertel je je zenuwstelsel dat er nog steeds gevaar is en wil het niet afwijken van je bekende overlevingsgedrag. Hierdoor reageert je zenuwstelsel met angst, zelftwijfel, de kritische stem of een intern conflict, wanneer je probeert te veranderen of zelf denkt aan een keuze maken die je uit je comfortzone haalt.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Je overlevingspatronen houden je zenuwstelsel in overleving, en je zenuwstelsel blijft signalen afgeven dat het gevaarlijk is om te veranderen. Dit is waar zelfkritiek, uitstelgedrag en het gevoel vast te zitten, leegte of opgejaagdheid vaak vandaan komen. Niet uit onwil, maar uit bescherming.
Je lichaam probeert je ondertussen iets duidelijk te maken. Klachten zoals spanning, vermoeidheid, angst, paniek, burn-out of somberheid zijn geen diagnoses, maar signalen. Ze vertellen je dat het zo niet langer kan en dat er iets diepers gezien wil worden. Niet door harder je best te doen, maar door te luisteren.
Zolang deze processen onbewust blijven, blijft het kleine kind in jou aan het stuur zitten. Dan leef je vanuit oude overtuigingen over jezelf, overtuigingen die ooit logisch waren maar je nu beperken. Je zegt dan: “Ik ben gewoon zo.” Maar het is eigenlijk: “Dit is wie ik heb moeten worden.”
Deze patronen maken vaak deel uit van een intergenerationeel verhaal, waarin ook je ouders handelden vanuit hun eigen onvervulde behoeften. Het goede nieuws is dat wat is aangeleerd, ook weer kan worden afgeleerd. Wat ooit nodig was om te overleven, hoeft niet voor altijd je leven te sturen.
Heling gaat niet over jezelf fixen.. Het gaat over veiligheid. Over het leren reguleren van je zenuwstelsel, zodat je lichaam ervaart dat het nu wél veilig is om te voelen, te kiezen en te leven vanuit je authentieke zelf.
De oplossing is er, maar je zal eerst bewust moeten worden dat je eigen brein je saboteert om je in je comfortzone te houden en dan er heel hard tegenin te gaan door toch de eerste stap naar verandering te zetten.
“The privilege of a lifetime is to become who you truly are.” – Carl Jung
